مدرسه شهيد مطهري

 

 

دانشمند چراغ خدا در زمين است، پس هركس كه خداوند خيرش را بخواهد، از آن پرتوي بر مي گيرد . ( امام علي عليه السلام ـ در حكمتهاي منسوب به ايشان ـ )
Gallery


# طرح آموزش مجازي مقابله با تهاجمات فرهنگي
# طرح آموزش مجازي مقابله با تهاجمات فرهنگي

Date:1396/1/25

در اين طرح سعي بر آن است طي چند جلسه ، ضمن ارائه مفاهيم کليدي در عرصه تهاجم فرهنگي ، شما دانش آموزان عزيز را به عنوان سربازان سايبري نظام مقدس اسلامي در گام اول به منظور حفظ و مراقبت از خود در مقابله با تهاجم فرهنگي و در گام دوم مقابله با تزريق فرهنگ غربي در جوامع اسلامي و سرانجام در گام سوم کمک به انتشار فرهنگ ناب اسلامي در جوامع غربي ، مورد آموزش قرار دهيم . قطعا پيگيري هاي شما عزيزان نويد بخش رونق هرچه بيشتر اين طرح آموزشي خواهد بود .


جلسه اول : تهاجم فرهنگي را بهتر بشناسيم

اشاره:

اگر به تقابل استکبار جهاني در سه دهه گذشته نظر بيفکنيم در مي يابيم که در دهه اول تقابل در حوزه نظامي است و سراسر اين دهه جنگ، کودتا و ترور مي باشد. اما از ابتداي دهه دوم، بحث فراگير عمومي در جامعه ايراني مسئله «تهاجم فرهنگي» بود.

تهاجم فرهنگي، شبيخون فرهنگي، هجوم فرهنگي و... مفاهيمي است که بر سر زبان ها افتاد و گسترش يافت. مقام معظم رهبري از همان اولين سالهاي پايان دفاع مقدس، دست دشمنان را خوانده و خبر از تهاجم و شبيخون فرهنگي آنان دادند. چنانچه در يکي از سخنراني ها مي فرمايند: «دشمن از راه اشاعة فرهنگ غلط – فرهنگ فساد و فحشاء – سعي مي کند جوانهاي ما را از ما بگيرد. کاري که دشمن از لحاظ فرهنگي مي کند يک تهاجم فرهنگي بلکه بايد گفت يک شبيخون فرهنگي و يک قتل عام و غارت فرهنگي است».[1]

استکبار در دهه سوم در راستاي هجمه فرهنگي به فکر مهار انقلاب اسلامي در سطح جهان افتاد لذا پرونده ايران به شوراي امنيت رفت و تحريم ها تشديد شد و حمله به افغانستان، عراق و حزب الله به قصد مهار انقلاب اسلامي ايران آغاز گشت ولي در اين امر(مهار بين المللي)نيز شکست خوردند.

اکنون درآغاز دهه چهارم به دنبال مهار انقلاب از درون توسط سربازان فرهنگي خويش مي باشند و در اين امر تمام جريان هاي داخلي و خارجي هماهنگ عمل مي کنند. چنانچه در جريان انتخابات 22 خرداد 88 اين امر نمود يافت. البته بايد دانست که بحث تهاجم فرهنگي تازگي ندارد و بررسي تاريخ جريان سلطه در قرون گذشته نيز نشان مي دهد که يکي از ابزارهاي اصلي دشمنان براي غلبه بر جوامع اسلامي استحاله فرهنگي است و نمونه بارز آن استحاله فرهنگي مسلمين در مسئله اندلس است.

حال آنچه ضرورت دارد اين است که اساساً «جنگ و غارت فرهنگي» چيست؟ و ابعاد و ابزار و روشهاي آن کدام است؟ در اين نوشتار به تبيين موضوع فوق مي پردازيم تا با منطق تهاجم فرهنگي آشنا شويم و بتوانيم با بصيرت کافي به دفاع از کيان و هويت فرهنگي خويش بپردازيم. به آن اميد که مورد رضاي حق واقع شود.

 

تعريف فرهنگ

براي فرهنگ حدود 250 تعريف ارائه کرده اند. از جمله: مجموعه دست آوردهاي مادي و معنوي هر جامعه، اعم از دانش، هنر، اخلاقيات، قواعد، آداب، رسوم، عادات و ديگر قابليت هاي اکتسابي که از نسلي به نسل ديگر انتقال مي يابد.

تعاريف مختلف و متفاوت از فرهنگ بيانگر اين است که تمام دست آوردهاي مادي و معنوي بشر در طول تاريخ در قالب اصطلاح فرهنگ قابل تعبير است.

فرهنگ مادي و فرهنگ معنوي

فرهنگ را مي توان در دو سطح مادي و معنوي دسته بندي کرد؛

فرهنگ مادي: عبارت است از تمامي آنچه که عيني و ملموس است؛ مانند آثار هنري، دست آوردهاي صنعتي، بناهاي تاريخي، خط، موسيقي و...

فرهنگ معنوي (غير مادي): عبارت است از عقايد و رسوم، علوم و معارف، ارزش ها و انديشه ها، اخلاقيات و... فرهنگ مادي معمولاً تحت تاثير فرهنگ معنوي رشد مي کند زيرا نوع نگرش به هستي و جهان و ارزشهاي حاکم بر جوامع در ساخت ابزار جديد براي امور زندگي به انسان جهت مي دهد.

خصوصيات فرهنگ: برخي از خصوصيات فرهنگ را مي توان به شرح زير ارائه کرد.

1. آموختني و اکتسابي است(غريزي و فطري نيست): افراد هر نسل ، ميراث فرهنگي را از نسل گذشته دريافت مي کنند و به نسل بعدي مي سپارند.

2. زنده است: جنبه پذيرندگي فرهنگ مربوط به زنده بودن آن است و توقف فرهنگ مساوي با مرگ آن است.

3. هويت دهنده است: يعني تنظيم کنندة روابط اجتماعي و تضمين کنندة نوع بينش و نگرش فرهنگ است.

4. نسبي است: فرهنگ متنوع است و از يک گروه به گروه ديگر فرق مي کند و هر قومي طرز تفکر و عادات ويژه اي دارد

5. منتقل شدني است: هر گروه انساني ميراث فرهنگي خود را به ديگران انتقال مي دهد

فرهنگ غربي و فرهنگ شرقي

امروزه در تقسيم کلي، فرهنگ کشورهاي جهان را به دو دسته شرقي و غربي تقسيم مي کنند دو اصطلاح شرق و غرب علاوه بر زمينه جغرافيايي در قلمروهاي ديگر مثل سياست، حکمت، عرفان، فرهنگ هم در برابر هم قرار مي گيرند و منظور از فرهنگ غربي در اين تقسيم بندي همان بينش يونان و روم بعد از ميلاد مسيح و اروپاي بعد از رنسانس است.[2]

اصول و ويژگي هاي فرهنگ غربي

برخي از ويژگي هاي آن عبارتند از:

1.اصالت قدرت،نيچه مي گويد: اصولاً انسان براي غلبه بر ضعيفان آفريده شده است. 2.اصالت ماده؛ 3.نظم فکري و عملي؛ 4.عقل گرائي(بنياد خرد)، ميل به تحليل عقلاني؛ 5.اصالت انسان(اومانيسم)

فرهنگ شرقي داراي ويژگيهاي زير است:

1.اصالت وحدانيت(خدا) ؛ 2.اصالت روح؛ يافتن راز خلقت و ميل به تحليل عاطفي؛ 3.قوم گرا؛ ناسيوناليسم،[3]

انسان

پيش فرض: انسان موجودي فرهنگي است. برخي از متفکران فرق انسان و حيوان را عوامل فرهنگي مانند سخن گفتن، انديشيدن، ابزارسازي و استفاده از آن براي نيازهاي خود و انتقال آن به نسلهاي آينده و... مي دانند. ابن خلدون مي گويد: فرهنگ جوهري مستقل نيست بلکه خاصيتي است از جوهري ديگر که آن جوهر انساني است.[4]

جوهر و حقيقت انسان چيست؟

علي(ع)مي فرمايد:«انَِّ اللهَ عزَِّ وَ جلَِّ رکَّبَ في الملائکةِ عقلاً بلا شهوةٍ و رکَّبَ في البهائمِِ شهوةً بلا عقلٍ و رکَّبَ في بني آدَمَ کِلتيهما فَمَن غلبَ عقلهُ شهوتهُ فهوَ خيرٌ من الملائکةِ وَ مَن غلبَ شهوتهُ عقلهُ فهوَ شرٌّ من البهائمِ »[5]

اين سخن علي(ع)بيان مي دارد که مخلوقات خداوند سه گروهند:

1. عقل بدون شهوت(فرشتگان)؛ 2. شهوت بدون عقل(حيوانات)؛ 3. عقل توأم با شهوت(انسان)

پس انسان موجود دوساحتي است: 1. روح: فطريات(خود)2. جسم: غرائز(ناخود)چنانچه علي(ع)مي فرمايد: اقبل علي نفسک بالادبار عنها[6]

تشابه و تفاوت غرايز و فطريات

هر دو ذاتي است اما غرائز بين(انسان و حيوان)مشترک است برخلاف فطريات که مختص انسان است در حالي که رشد فطريات نيازمند مراقبت و تربيت است و همچنين غرائز برخلاف فطريات اشباع شدني است از اين رو خودشناسي(يعني شناخت فطريات خويش از غرائز)واجب عيني است و تحصيل آن مقدم بر همه علوم است و تفاوت علوم فقط در کفايي و عيني بودن وجوب تحصيل آنهاست. مگر ما علوم ديني و غير ديني نداريم؟ چرا فقط موضوع علوم با همديگر تفاوت دارند مثلاً موضوع علم فقه و اخلاق... تشريع خداوند است و علومي مانند فيزيک و شيمي... موضوعشان تکوين و طبيعت خداي سبحان است و اين دو موضوع درقرآن با همديگرتداخل دارند نه تعارض. چنانچه مي فرمايد: «وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَي آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَيْهِمْ بَرَکَاتٍ مِنَ السَّمَاءِ وَالأرْضِ»[7] چنانچه از اين آيه روشن است ايمان وتقواي مردم در گشوده شدن درهاي برکت آسمان و زمين(طبيعت)موثر است. و مي فرمايد: «وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا * وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ»[8] اين آيه بيان مي دارد که بين تقواي مردم و مرزوق شدن آنان ارتباط تکويني وجود دارد.

شهيد مطهريتکامل را به اجتماعي و طبيعي تقسيم نموده و معتقد است در تکامل طبيعي ميان انسان و ساير حيوانات تفاوتي نيست اما تکامل اجتماعي انسان از نسلي به نسلي و از دوره اي به دوره اي و احياناً از منطقه اي به منطقه اي به وسيله ميراث فرهنگي انتقال پذيرفته و تحقق اين امر به وسيله تعليم و تعلم(که خود امري فرهنگي است)بوده است چنانچه قرآن مجيد نيز آن را مورد تاکيد قرار داده و به قلم و ابزار نوشتن قسم مي خورد. «ن وَالْقَلَمِ وَمَا يَسْطُرُونَ»[9] پس نتيجه گرفته مي شود که انسان استعداد فرهنگ پذيري را داشته و موجودي فرهنگي مي باشد. [10]

تهاجم فرهنگي يا تهديد نرم

امروزه با توجه به رشد فکري وآگاهي عمومي ملت هاي جهان، نفوذ و سلطه و به دست آوردن مستعمرات از راه لشکر کشي هاي نظامي به آساني امکان پذير نيست و در صورت اجرا هزينه هاي زيادي را برمهاجمان تحميل مي کند به همين سبب بيش از يک قرن است که استعمارگران روش نفوذ در کشورها را تغيير داده اند و از طريق سياست هاي فرهنگي(با عناوين تبليغ مذهبي، رواج تکنولوژي، انجمن هاي خيريه، ترويج بهداشت و...)تلاش مي کنند به اهداف شوم خود برسند زيرا فهميده اند که بهترين راه نفوذ در ساير کشورها نفوذ در فرهنگ آنان و استحالة دروني آن است آنان مي خواهند ارزش هاي مورد پسند خود را ارزش هاي مترقي جلوه دهند تا بتوانند آن را جايگزين معيارهاي بومي و ملي ملت ها سازند که در فرهنگ ملت ها از اين اقدامات به هجوم فرهنگي تعبير مي کنند. پس عمل جايگزيني فرهنگ بيگانه با فرهنگ خودي به شکلي هوشيارانه که بتواند يک ملت و جامعه را نسبت به فرهنگ خود بيگانه و مطيع غرايز بيگانگان کند «تهاجم فرهنگي» محسوب مي شود.

اين واقعيت را دانشمندان غربي نيز اذعان دارند. ميشل پانوف در توضيح اصطلاح فرهنگ پذيري به اين استعمار فرهنگي غرب اشاره کرده و مي نويسد: امروزه فرهنگ پذيري به تماس هاي خاص دو فرهنگ که نيروي نامساوي دارند اطلاق مي شود در اين صورت جامعة غالب که هماهنگ تر و از نظر تکنيک مجهز تر است – معمولاً از نوع جوامع صنعتي – به طور مستقيم يا غيرمستقيم به فرهنگ حاکم تحميل مي گردد. [11]

اين محقق در تعبير ديگر از اين تهاجم در صورتي که به شکلي گسترده تر باشد مي نويسد: هنگامي که فرهنگ غالب در انهدام ارزشهاي اجتماعي و روحيات سنتي جامعه مغلوب و براي گسستگي و سپس نابودي آن مي کوشد، واژه قوم کشي را به کار مي برند تا القاي اجباري فرايند فرهنگ پذيري را از طريق فرهنگ غالب در فرهنگ مغلوب توصيف کنند. البته جوامع صنعتي قوم کشي را با تظاهر به اين که هدفشان از همانندسازي ايجاد آرامش يا تغيير شکل در جوامع ابتدائي يا عقب مانده است اجرا نموده و باز هم اجرا مي کنند.[12]

در تعريف پديدة تهاجم فرهنگي ديدگاه رهبر معظم انقلاب قابل توجه است. از نظر ايشان در تهاجم فرهنگي يک مجموعه سياسي يا اقتصادي براي رسيدن به مقاصد خاص خود و اسارت يک ملت، به بنيان هاي فرهنگي آن ملت هجوم مي برد. در اين هجوم، باورهاي تازه اي را به زور و به قصد جايگزيني بر فرهنگ و باورهاي ملي آن ملت وارد مي کنند.[13]

تعريف تهاجم و ناتوي فرهنگي از ديدگاه رهبر معظم انقلاب

رهبر معظم انقلاب در موردي ديگر ناتوي فرهنگي را اين گونه تعريف کرده اند: مجموعه زنجيره اي به هم پيوسته رسانه هاي گوناگون و اينترنت، ماهواره ها، تلويزيون و راديو... که در جهت مشخص حرکت مي کنند تا سررشتة تحولات جوامع را بر عهده بگيرند... اينها صهيونسيت ها و سرمايه دارهايند و عمدتاً هم در آمريکا و اروپايند.[14]

تهديد نرم:

ناتوي فرهنگي در واقع همان تهديد نرم است. در اين نوع تهديد، دشمن با به کارگيري ابزار فرهنگي به دنبال سلطه فرهنگي و در نهايت سلطه سياسي مي باشد. بسياري از اقدامات عليه انقلاب اسلامي ايران از سوي نظام سلطه و هم پيمانان خارجي و داخلي آن طي دهه دوم و سوم انقلاب از نوع تهديد نرم به شمار مي آيد. تهديد نرم متکي برقدرت نرم بوده و براي شناخت ماهيت آن آشنايي با قدرت نرم ضرورتي اجتناب ناپذير دارد.

قدرت نرم:

يکي از مفاهيم اصلي در علم سياست، مفهوم قدرت است. اهميت قدرت در علم سياست به قدري بالاست که اساساً قدرت را موضوع علم سياست مي دانند و قدرت در علم سياست يعني توانايي دارندة آن براي واداشتن ديگران به تسليم در برابر خواست خود به هر شکلي که ممکن باشد.

منابع قدرت

مهمترين عوامل و منابع قدرت را مي توان؛ قدرت نظامي(تهديد و زور)؛ قدرت اقتصادي(تطميع و زر)؛ قدرت اطلاعاتي، قدرت سياسي و قدرت رواني و فرهنگي(دانش)دانست.

از قدرت رواني فرهنگي تحت عنوان قدرت نرم ياد مي شود و صحنه روابط بين المللي، روياروئي قدرت است و هر کشوري مي تواند منافع و امنيت خود را در پناه قدرت تأمين نمايد. در اين صحنه کشوري مي تواند تأمين منافع کند و اهداف خود را پيش ببرد که از قدرت بيشتري برخوردار باشد.

قدرت نرم که يکي از شاخه هاي قدرت ملي به حساب مي آيد هر روز از اهميت بيشتري در عرصه بين المللي برخوردار مي گردد. تهاجم فرهنگي، شبيخون فرهنگي، تهديد نرم، انقلاب مخملي، براندازي خاموش، جنگ رواني و ناتوي فرهنگي در واقع صحنه تقابل قدرت نرم است.

تهاجم فرهنگي و تبادل فرهنگي

آيا مي توان مرز دقيقي بين تبادل فرهنگي و تهاجم فرهنگي کشيد؟ معيار تشخيص هر کدام چيست؟

هر يک از تبادل فرهنگي و تهاجم فرهنگي داراي سه شکل و مرحلة مهم است که از اين طريق مي توان آنها را از يکديگر بازشناخت.

مراحل مختلف تهاجم فرهنگي عبارتند از: 1.تحميل 2.تخريب 3.تسليم فرهنگي.

مراحل مختلف تبادل فرهنگي عبارتند از: 1.گزينش 2.تحليل 3.توليد فرهنگي.[15]

هريک از اين مراحل را به طور مختصر شرح مي دهيم:

گزينش: منظور آن است که هر چيزي که از ديگران است را به طور مطلق رد نکرده يا نپذيريم زيرا هر فرهنگي اجزاي بسيار متعددي دارد که ممکن است بعضي از آنها نامطلوب باشد و بعضي مطلوب. ما اجزايي را که مطابق با ارزش هاي فرهنگ خودي است انتخاب مي کنيم. چنانچه خداوند متعال مي فرمايد: «... فَبَشِّرْ عِبَادِي * الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولَئِکَ الَّذِينَ هَدَاهُمُ اللَّهُ وَأُولَئِکَ هُمْ أُولُوا الألْبَابِ».[16]

تحليل: آن است که آنچه را که از فرهنگ ديگر گزينش کرده ايم آن را متناسب با فرهنگ بومي جذب کنيم و به شکل عنصري از فرهنگ خودي در آوريم.

توليد فرهنگي: اگر دو مرحله گزينش و تحليل در مورد عناصر فرهنگي درست انجام گيرد جامعه به مرحله اي از رشد و توانايي مي رسد که مي تواند با توليد فرهنگ نيازهاي جامعه اش را برطرف سازد و صرفاً مصرف کننده فرهنگ ديگران نباشد.

تحميل فرهنگي: در تحميل فرهنگي، فرهنگ مهاجم عناصر مفسد را به فرهنگ مورد نظر تحميل مي کند.

تخريب فرهنگي: در تخريب فرهنگي، فرهنگ مهاجم توان و قوه تجزيه و تحليل را از فرهنگ مقابل مي گيرد

تسليم فرهنگي: در تسليم فرهنگي به تحديد مرزهاي فرهنگي پرداخته آن را محدود مي سازد.

در مجموع مي توان گفت که تهاجم فرهنگي نوعي ارتباط فرهنگي است که در آن حداقل يکي از سه هدف تحميل، تخريب و تسليم فرهنگي تعقيب مي شود.

تفاوت تهاجم فرهنگي با تبادل فرهنگي:

به طور خلاصه مي توان تفاوت تهاجم و تبادل فرهنگي را در موارد ذيل دانست:

1. در تهاجم هدف تخريب است اما در تبادل هدف انتقال و نشر فرهنگ است. 2. در تهاجم مهاجم براي جايگزيني فرهنگ خود به نحوي ظالمانه سعي در ريشه کني فرهنگ مقابل دارد اما در تبادل فرهنگي چنين نيست. 3. در تهاجم فرهنگي قصد استيلا و به طور کلي غرض سياسي در نظر است و مهاجم اصولاً بقاي فرهنگ مقابل را به هيچ عنوان نمي پذيرد.[17]

ويژگيهاي تهاجم فرهنگي:

تهاجم فرهنگي در مقايسه با تهاجم نظامي يا اقتصادي داراي ويژگيهاي منحصر به فردي است که عبارتند از:

الف)يک کار آرام و بي سر و صداست، ب)براي اکثريت مردم نامرئي و نامحسوس است، ج)با برنامه و ابزارهاي گسترده اي است(از حربه هاي سياسي، نظامي، رواني، تبليغاتي و اقتصادي بهره مي گيرد)، د)گسترده و همه جانبه و فراگير است برخلاف تهاجم نظامي که تنها بخشي از مرزهاي مجاور در تيررس دشمن قرار مي گيرد. ه)کارساز است و برخلاف تهاجم نظامي حساسيت ها را به خواب مي برد. و)دراز مدت و ديرپاست. ز)ريشه اي و عميق است و ذهن و قلب انسان ها را نشانه گرفته و تسخير مي کند. به همين دليل است که پس از جنگ جهاني دوم آيزنهاور رئيس جمهور وقت آمريکا اعلام کرد که بزرگترين جنگي که در پيش داريم جنگي است براي تسخير اذهان انسان ها.

بسترهاي تهاجم فرهنگي

بديهي است که کار و تهاجم فرهنگي بدون بستر سازي مناسب براي رسيدن به اهداف ممکن نيست به اين شکل که اگر همه لوازم تهاجم فرهنگي فراهم شود ولي شرايط و بستر مناسب وجود نداشته باشد در واقع همه تلاشهاي قبلي ناکام مي ماند از اين رو به برخي از مواردي که موجب پذيرش و تقويت فرهنگ مهاجم مي شود اشاره مي گردد که مي توان آن را به دو دسته تقسيم بندي کرد.

1.بسترها و عوامل بيروني: زمينه ها و ابزاري که به نحوي رد پاي کشورهاي خارجي و غربي در آنها ديده مي شود بسترهاي بيروني هستند از جمله: الف)توليد برنامه هاي مبتذل و صدور آن، ب)تلاش براي دين زدايي از راه هاي مختلف، ج)ايجاد روحيه خودباختگي فرهنگي، د)ساخت و فروش وسايل ارتباطي مانند ماهواره و سخت افزارها و نرم افزارها و موارد مشابه ديگر.

2.بسترها و عوامل دروني: زمينه ها و عناصري که ريشه داخلي داشته و در پذيرش فرهنگ مهاجم به صورت مستقيم و غير مستقيم کمک مي کنند عوامل دروني هستند؛ از جمله: الف)مشکلات و کاستي هاي اقتصادي و اجتماعي، ب)ضعف ها و کاستي هاي موجود در خانواده، مدرسه و جامعه، ج)ضعف برنامه ريزي دقيق فرهنگي، د)فقدان توليدات فرهنگي کافي و مناسب، ه)روشنفکران غرب زده: رشد گروه جديدي از نخبگان که افکارشان ريشه در مکاتب فکري و فرهنگي مطرح در غرب دارد مانند حسن تقي زاده ها که سمبل مدافعان ترويج کامل و بي حد و مرز معيارهاي غربي در کشور است و معتقد است که وظيفة اول همة وطن پرستان ايران قبول و ترويج تمدن اروپا بدون قيد و شرط تسليم مطلق اروپا شدن و گرفتن آداب و عادات و رسوم و تربيت و علوم و صنايع و زندگي و اوضاع فرنگستان است بدون هيچ استثنا. به سخن ديگر ايران بايد در ظاهر و باطن و جسمي و روحي ، فرنگي مآب شود و بس، و) جهل و ناآگاهي مردم، جوانان و نوجوانان.

مراحل تهاجم فرهنگي

تهاجم فرهنگي در دو مرحله صورت مي پذيرد:

الف)تخليه فرهنگ خودي

در قانون طبيعت وقتي در فضايي خلاء ايجاد مي شود نزديکترين نيروي موجود، آن خلاء را پر مي کند. هر پديدة جديد يا در جايي حضور مي يابد که قبلاً خلاء وجود داشته و يا در آن محيط خلاء ايجاد مي کند. لذا تخليه فرهنگي اولين شرط لازم براي حضور فرهنگ بيگانه و مهاجم به شمار مي رود.[18]

شيوه ها و راهبردهاي دشمن در ْايجاد خلاء فرهنگي( ناتوي فرهنگي)

عمده ترين اين راهبردها را در ايران مي توان در محورهاي زير خلاصه کرد:

1.تخريب بنيانهاي فکري، اعتقادي، ارزشي و اخلاقي با ايجاد ترديد در آنها، 2.انزواي روحانيت و بي ارزش نمودن مبلغان و مدافعان اصيل دين، 3.قداست زدايي از دين و شعائر ديني، 4.ترويج فساد و رذالت زدايي از آن مانند شيطان پرستي در دنياي معاصر. چنانچه خداوند متعال اين حقيقت را در قرآن مجيد بيان فرموده که شيطان به دنبال دام برهنگي انسان و توجه دادن او به شهوات است «يَا بَنِي آدَمَ لا يَفْتِنَنَّکُمُ الشَّيْطَانُ کَمَا أَخْرَجَ أَبَوَيْکُمْ مِنَ الْجَنَّةِ يَنْزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا لِيُرِيَهُمَا سَوْآتِهِمَا إِنَّهُ يَرَاکُمْ هُوَ وَقَبِيلُهُ مِنْ حَيْثُ لا تَرَوْنَهُمْ...؛[19] اي فرزندان آدم، شيطان شما را نفريبد، آن چنان که پدر و مادر شما را از بهشت بيرون ساخت و لباس آنان را از اندامشان بيرون کرد تا عورت آنها را به آنها نشان دهد.»

در اين آيه خداوند متعال به همه افراد بشر هشدار مي دهد که مراقب فريبکاري شيطان باشند زيرا شيطان سابقه دشمني خود را با پدر و مادر آنها نشان داده همانطور که لباس بهشتي را بر اثر وسوسه ها از اندام آنها بيرون کرد ممکن است لباس تقوا را از اندام ايشان بيرون نمايد.[20]

چنانچه امروزه همه همت شيطان هاي بزرگ و کوچک بر ترويج برهنگي و از بين بردن پوشش عفيفانه و تقواست.

البته بايد توجه داشت که اين آيه در مقام بيان ولايت شيطان برغير مومنين است و نيز بيرون آوردن لباس آدم و حوا در بهشت اشاره وتمثيل است به بيرون آوردن لباس تقوا توسط شيطان از اندام همه آدميان.[21] 5.فعال کردن گسل هاي بين نسلي، گسل هاي قومي و گسل هاي مذهبي(فرقه گرائي)، 6.ناکارآمد معرفي کردن نظام ديني، 7.راهبرد القاي حاکميت دوگانه(رئيس جمهور – ولي فقيه)، 8.حمايت از جريان هاي فرهنگي و سياسي مخالف با نظام ديني و روشنفکران وابسته، 9.تحريک افکار عمومي بر عليه نظام اسلامي و مسئولان آن با سياه نمائي مسائل ايران از طريق تصوير سازي، جعل خبر، پخش شايعه و... 10.ترويج ليبراليسم و فمنيسم.

ب تثبيت فرهنگ بيگانه

شيوه ها و راهبردهاي دشمن در تثبيت فرهنگ خود: الف)به کار گماردن افراد وابسته، ب)ايجاد نهادهاي مختلف بين المللي و ملي، ج)برپائي شبکه ها و مؤسسات شبه فرهنگي، د)تجزيه فرهنگي از طريق تحريک نژادها و گروه هاي متفاوت اجتماعي مانند تحريک اقوام با گويش محلي و تحريک اقليت هاي مذهبي و... ه)تحريف تاريخ مانند سرچشمه تمدن بشري قلمداد کردن اروپا و دوره صدسال تمدن و فرهنگ اسلامي را سده يورش هاي خاوريان وحشي دانستن، و)تغيير خط و زبان براي نمونه، الجزاير، آذربايجان و ترکيه، ز)تضعيف روحيه عمومي: القاي اين که آرزوها و اميدهاي فرد يا جامعه دور از دسترس خواهد بود و هرگز حاصل نخواهد شد، ح)القاي يأس و نااميدي دشمن براي کشاندن افراد يک جامعه به سوي يأس و نا اميدي قبل از هر چيز مردم را خسته و بي زار مي کند و با تکرار محروميت ها، خرابي ها، شکست ها با استفاده از عوامل تبليغي، اقتصادي، سياسي و رواني درآنها سرخوردگي ايجاد مي کند. د)ايجاد رعب و وحشت، تخريب فکري و رواني مردم و نيروهاي دولتي زماني رشد مي يابد که فرد يا افراد دچار ترس ناگهاني گشته و در موقعيت بحراني و اضطراب قرار گرفته و احساس کند که خطر او را تهديد مي کند.

ابزار تهاجم فرهنگي

دشمنان، مفاهيم مورد نظر خود را با تأمل و به تدريج از طريق وسايل و ابزارهاي گوناگوني ترويج مي کنند که برخي از آنها عبارتند از:

1. آموزش، زبان، ترجمه و اصطلاحات: آموزش به سبک غربي يکي از روشهاي استعماري نفوذ در برنامه هاي آموزشي کشورهاي جهان سوم بوده است يکي از کارکردهاي پنهان اين برنامه هاي آموزشي که در ظاهر به منظور پيشرفت علمي در اين کشورها اجرا شده، زمينه سازي براي پذيرش فرهنگ بيگانه و برتر جلوه دادن آن و انهدام فرهنگ ملي بوده است.[22]

زبان نيز مي تواند مهم ترين ابزار نفوذ فرهنگ بيگانه باشد. اگر به جاي استفاده لغات خودي، از لغات بيگانه به صورت افسار گسيخته در محاورات رسمي و عمومي رواج يابد نسل جديد ممکن است در آينده از معادل فارسي آن لغات محروم و بي خبر بماند.

در مورد ترجمه نيز مي توان گفت که اگرآموخته هاي فارغ التحصيلان ما عمدتاً از متون ترجمه شده باشد دانش آموختگان امکان تفکر مستقل را از دست مي دهند و اصطلاحات بيگانه به تدريج به جاي اصطلاحات هماهنگ و مأنوس با فرهنگ خودي مي نشيند.

2.تبليغات: تبليغات گسترده از طريق تکنولوژي ارتباطات و وسايل ارتباط جمعي به دليل ويژگيهايي که براي آن برشمرده اند بسيار مورد توجه عاملان تهاجم فرهنگي قرار مي گيرد از جمله: الف)پوشش فراگير، ب)فرامحيطي بودن، ج)چند حسي بودن، د)قابليت تطابق داشتن با فهم عوام.[23]

3.شايعه: شايعه در اصطلاح خبر بي اصل و نادرستي است که درميان مردم بر سر زبان ها بيفتد. شايعه را دولت هاي بيگانه براي ضربه زدن به پيکر يک ملت و براي تاثيرگزاري دربافت فکري و ذهني آنان دامن مي زنند

4.تحريف واقعيت: يکي از رايج ترين شيوه هاي مطبوعاتي دست کاري و تحريف واقعيت است و اين تحريف يا از نوع لفظي است که تحريف کننده از خود ساز و برگهايي بر پيکره وقايع و حقايق اضافه مي کند و چهره روشن حقايق را تاريک و زشت مي سازد. به عبارت ديگر لفظ را کم يا زياد مي کند يا ظاهر مطلبي را عوض مي نمايد. يا از نوع معنوي، در اين نوع تحريف جملات را طوري تفسير و توجيه مي نمايد تا درست بر خلاف معاني واقعي آنها باشد و گاهي از طريق اغراق و مبالغه واقعيت را تحريف مي کنند که در اين روش تضادهاي دروني جوامع را شدت مي بخشند و مسائل کوچک را بزرگ جلوه داده مردم را به نظام حاکم يا به ديگرافراد و گروهها بدبين مي نمايند.

5 .ترور شخصيت: اصطلاحي که امروزه براي ترور کردن از طريق وسايل ارتباط جمعي مورد استفاده قرار مي گيرد ترور شخصيت است که هدف آن ترور شخصيت هاي سياسي و مهم از طريق تهمت زدن و يا به تصوير کشيدن نقاط ضعف آنهاست و اين در صورتي است که نتوانند فردي را ترور فيزيکي کنند و يا ترور فيزيکي مصلحت آنان نباشد و با اين شيوه باعث شوند رهبران صاحب نفوذ نزد مخاطبان دچار بي منزلتي و تخريب چهره شوند.[24]

6. کتاب ها و نشريات: از جمله مهمترين ابزاري که دشمنان اسلام در تهاجم فرهنگي و جنگ رواني از آن استفاده مي کنند تبليغات گسترده منفي از طريق کتاب ها و نشريات است، اساساً ماهيت جنگ رواني و فرهنگي بهره برداري از تبليغات و نشريات مبتني بر دروغ، تهمت، فريبکاري، نيرنگ افکني و فتنه انگيزي براي نفوذ در عواطف و احساسات و جذب مخاطبان به منظور استفاده از حمايت هاي آنان در جهت تحقق مقاصد خاص جريان هاي سياسي است.

اهداف تهاجم فرهنگي

1.مبارزه با بيداري اسلامي با فشار بر طرفداران اسلام سياسي و انقلاب اسلامي از طريق اتهام زني، تروريست خواندن و... .

2.ايجاد اختلاف و شکاف در جهان اسلام با دامن زدن به اختلافات شيعه و سني و ايران را تهديد کشورهاي منطقه معرفي کردن.

3.عرفي سازي حکومت و ترويج پلورا ليسم ديني.

4.از بين بردن اميد مردم نسبت به آينده با سياه نمائي مسائل داخلي کشور.

5.ايجاد بي اعتمادي در مردم نسبت به رهبران انقلاب و مسئولين با هدف از بين بردن پشتوانه هاي مردمي نظام اسلامي.

6.ايجاد اختلاف و تعميق آن در ميان جريان هاي سياسي.

7.ترويج انديشه هاي مادي با هدف سوق دادن مردم به دنيا گرائي و اصالت دادن به لذت جوئي.

8.ترويج اباحه گري و بي بند و باري اخلاقي براي مقابله با فرهنگ مقاومت و شهادت طلبي.

9.ترويج ليبرال دمکراسي غربي با شعار توسعه دمکراسي و تامين آزادي هاي مدني.

10.مبارزه با نفوذ معنوي و قدرت نرم جمهوري اسلامي در منطقه خاورميانه و در ميان ملل محروم جهان.[25]

راه هاي مقابله با تهاجم فرهنگي

در دنياي امروز کشورها نمي توانند ديواري به دور خود بکشند و از برخورد فرهنگ جامعه خود با فرهنگ هاي بيگانه در امان باشند. اگرفرهنگ جامعه اي توان خود را از دست بدهد و مردم از فرهنگ خود گسسته شوند قدرت درست انديشيدن از آنها سلب مي گردد و در اين درياي ارتباطات غرق مي شوند. و اگرملتي علاقه مند به حفظ و پاسداري از هويت فرهنگي خود باشد بايد سعي کند فرهنگ غير مادي جامعه خويش را حفظ نمايد. البته اين به آن معنا نيست که مي توان يا بايد فرهنگ غير مادي را کاملاً دست نخورده و ثابت و اصيل نگه داشت زيرا تغيير از خصوصيات فرهنگ است. ولي اين تغيير در صورتي به هويت فرهنگي آسيب نمي رساند که جريان عادي و خود به خودي را بپيمايد.

براي مقابله و مبارزه با تهاجم فرهنگي راه حلهاي زيادي بيان شده است که به برخي از آنها اشاره مي گردد.

1.شناخت همه جانبه تهاجم فرهنگي و اهداف دشمن از آن

هم براي مبارزه با تهاجم فرهنگي دشمن و هم براي يورش به فرهنگ مهاجم، شناخت دشمن و اهداف او از تهاجم فرهنگي از الفباي مبارزه و نخستين گام در اين زمينه مي باشد. چنانچه امام صادق(ع)مي فرمايد: «العالم بزمانه لا تهجم عليه اللوابس کسي که عالم وآگاه به زمان خود باشد شبهات بر او هجوم نمي آورند»[26]

2.تقويت بينش ديني و سياسي مردم

تقويت باورهاي ديني و پي ريزي بينشي درست در زمينه تعاليم ديني و سياست مي تواند چون سنگري نفوذناپذير مردم را در برابر بمب باران فرهنگي دشمن محافظت نمايد و سود جويان غرب را ناکام و نااميد سازد و مردم را به جهت گيري صحيح رفتاري رهنمون شود و از کژروي و ناهنجاري ها باز دارد. قرآن کريم در اين باره مي فرمايد: «...يَهْدِيهِمْ رَبُّهُمْ بِإِيمَانِهِمْ....؛[27] پروردگارشان به سبب ايمانشان هدايتشان مي کند».

در اين آيه سخن از هدايت انسان در پرتو ايمان به ميان آمده است که فرد مؤمن از بسياري فريبکاري ها و لغزشها نجات مي يابد البته در کنار پرورش نهال ايمان در دلهاي مؤمنين، آگاه ساختن آنان به مسائل سياسي روز و تبيين هدف شوم دشمن در يورش فرهنگي نيز ضروري است.

3. اشباع نيازهاي طبيعي انسان از راه هاي مشروع

انسان مجموعه اي درهم پيچيده از غرايز گوناگون است و رها ساختن نامعقول مردم در بهره گيري هرچه بيشتر و به هر شکل ممکن از اين نيروهاي غريزي و مقدس آنان را از تلاش درسازندگي خويش و جامعه باز مي دارد و جلوگيري از ارضاي غرايز در حد مشروع، يا ناتواني دربرآوردن نيازهاي طبيعي نيز زمينه را براي روي آوردن به سوي برنامه هاي مخرب دشمن فراهم مي آورد

4.گسترش امر به معروف و نهي از منکر

اگر مردم به اين اصل مهم ديني وعقلي آگاهي يابند و خود را مقيد و عامل به آن کنند و هر کس در محدوده زندگي خويش با فساد و زشتي ها مبارزه کند و مردم را به نيکي دعوت نمايد دشمن هرگز روزنه اي براي نفوذ نخواهد يافت.[28] خداوند متعال در اين باره مي فرمايد: «وَلْتَکُنْ مِنْکُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَي الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَأُولَئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ».[29] اين آيه بيان مي دارد که امر به معروف و نهي از منکر از لوازم و واجبات اجتماع سالم و صالح است.

مقام معظم رهبري در اشاره به اهميت اين موضوع و حقيقت مي فرمايد: مسأله امر به معروف تکليف هميشگي مسلمان هاست، جامعه اسلامي به امر به معروف و نهي از منکر زنده مي ماند، قوام حکومت اسلامي به امر به معروف و نهي از منکر مي باشد.[30]

5.خودسازي متوليان فرهنگي:

در اجراي فرهنگ سازي ديني براي مقابله با تهاجم فرهنگي دشمن، گام نخست خودسازي متوليان فرهنگي و گام بعدي ديگر سازي است. امام صادق(ع)مي فرمايد: کونوا دعاة الناس باعمالکم، ولا تکونوا دعاهً بالسنتکم.[31]

6.تلاش براي زدودن فقر اقتصادي

تنگدستي از جمله پليدترين پديده هاي جامعه است حقيقت ناگواري که پيشوايان دين آن را زمينه ساز کفر دانسته اند. پيامبر اکرم(ص) مي فرمايد: «کادالفقر ان يکون کفراً»[32] و دانشمندان فقر را عاملي براي آغاز انحراف و بزهکاري مي دانند.

7. استفاده از فن آوري نوين در عرصه فعاليت هاي فرهنگي. 8.تقويت رسانه هاي داخلي و غني سازي برنامه هاي فرهنگي آنها با رويکرد تقويت هويت ديني و ملي و خنثي سازي تهاجم فرهنگي دشمن. 9. تقويت مساجد و کانون هاي فرهنگي. 10. شناخت کامل فرهنگ اسلامي و ملي. 11. مشارکت دادن نوجوانان و جوانان در فعاليت هاي فرهنگي. 12.بازنگري در منابع درس دانشگاهي به ويژه دروس مرتبط با علوم انساني.

آنچه در مجموع مي توان به آن دست يافت اين است که هر چند در گذشته هم مقوله اي به نام «تهاجم فرهنگي» وجود داشت و شاهد شبيخون فرهنگي غربيان به مسلمانان بوده ايم اما امروزه اين امر با گسترش تکنولوژي ارتباطات، شدت، سرعت و پيچيدگي بيشتري پيدا کرده است و آمريکا که داعية سرپرستي جهان را در سر مي پروراند و خواستار نظامي تک قطبي است هيچ فرهنگ رقيبي را تحمل نکرده که قطعاً فرهنگ اسلامي نيز از اين قاعده مستثني نيست و در راس کشورهاي اسلامي، ايران به واسطه انقلاب اسلامي و مخالفت علني آن با استکبار جهاني به سرکردگي آمريکا مورد هجوم بيشتري قرار گرفته و خواهد گرفت و در ناتوي فرهنگي به صورت سازماندهي شده و متفاوت از گذشته وارد عمل خواهد شد. بنابراين مديريت کلان حوزه فرهنگي کشور بايد با حساسيت و اعتقاد به ضرورت مقابله با «ناتوي فرهنگي»به دست کساني باشد که معتقدند مي توان در مقابل غول عظيم رسانه اي غرب ايستاد و باور دارند که غربي ها عليرغم پيشرفت در بعد سخت افزاري، در بعد نرم افزاري هنوز هم با مشکلات بسياري دست و پنجه نرم مي کنند و از اين لحاظ بسيار ضربه پذير و سست مي باشند هر چند نبايد دشمن را ناديده گرفت و بايستي در اين راستا تمام ترفندهاي فرهنگ مهاجم تبيين و شناخته شود و متناسب با آن ابزار کافي فراهم گردد و از آنجا که تهاجم فرهنگي فرايندي فرهنگي است بايد با توليدات فرهنگي متناسب با فرهنگ ملي و ديني و به صورت تهاجمي و نه تدافعي با آن مقابله کرد.

سوتيترها

ناتوي فرهنگي در واقع همان تهديد نرم است. در اين نوع تهديد، دشمن با به کارگيري ابزار فرهنگي به دنبال سلطه فرهنگي و در نهايت سلطه سياسي مي باشد.

تهديد نرم متکي برقدرت نرم بوده و براي شناخت ماهيت آن آشنايي با قدرت نرم ضرورتي اجتناب ناپذير دارد.

مهمترين عوامل و منابع قدرت را مي توان؛ قدرت نظامي(تهديد و زور)؛ قدرت اقتصادي(تطميع و زر)؛ قدرت اطلاعاتي، قدرت سياسي و قدرت رواني و فرهنگي(دانش)دانست.

تبليغات گسترده از طريق تکنولوژي ارتباطات و وسايل ارتباط جمعي به دليل ويژگيهايي که براي آن برشمرده اند بسيار مورد توجه عاملان تهاجم فرهنگي قرار مي گيرد.

از جمله مهمترين ابزاري که دشمنان اسلام در تهاجم فرهنگي و جنگ رواني از آن استفاده مي کنند تبليغات گسترده منفي از طريق کتاب ها و نشريات است.

در دنياي امروز کشورها نمي توانند ديواري به دور خود بکشند و از برخورد فرهنگ جامعه خود با فرهنگ هاي بيگانه در امان باشند. اگرفرهنگ جامعه اي توان خود را از دست بدهد و مردم از فرهنگ خود گسسته شوند قدرت درست انديشيدن از آنها سلب مي گردد و در اين درياي ارتباطات غرق مي شوند.

تقويت باورهاي ديني و پي ريزي بينشي درست در زمينه تعاليم ديني و سياست مي تواند چون سنگري نفوذناپذير مردم را در برابر بمب باران فرهنگي دشمن محافظت نمايد و سود جويان غرب را ناکام و نااميد سازد و مردم را به جهت گيري صحيح رفتاري رهنمون شود و از کژروي و ناهنجاري ها باز دارد.

هر چند در گذشته هم مقوله اي به نام «تهاجم فرهنگي» وجود داشت و شاهد شبيخون فرهنگي غربيان به مسلمانان بوده ايم اما امروزه اين امر با گسترش تکنولوژي ارتباطات، شدت، سرعت و پيچيدگي بيشتري پيدا کرده است.

امروزه با توجه به رشد فکري وآگاهي عمومي ملت هاي جهان، نفوذ و سلطه و به دست آوردن مستعمرات از راه لشکر کشي هاي نظامي به آساني امکان پذير نيست و در صورت اجرا هزينه هاي زيادي را برمهاجمان تحميل مي کند به همين سبب بيش از يک قرن است که استعمارگران روش نفوذ در کشورها را تغيير داده اند و از طريق سياست هاي فرهنگيتلاش مي کنند به اهداف شوم خود برسند.

 

پي نوشت ها:

 

 

[1] . بيانات مقام معظم رهبري در ديدار با فرماندهان گردان عاشورا، 22/4/71.

[2] . حميد جاوداني شاهدين، مجله حوزه و دانشگاه، درآمدي بر شناخت ابعاد تهاجم فرهنگي، سال دهم، شماره 35.

[3] . پريچهر ابراهيمي،تأملي بر فرهنگ، تفاوت فرهنگ شرق و غرب.

[4] . محمدعلي يوسفي زاده،مجله حوزه و دانشگاه، انسان موجودي فرهنگي، سال سوم، شماره 9.

[5] . علامه مجلسي، بحارالانوار، ج 57، ص 299، ح5.

[6] . آمدي، غررالحکم، باب توبيخ النفس، ح 4815.

[7] . اعراف/96.

[8] . طلاق/ 2-3.

[9] . قلم/ 1-2.

[10] . مرتضيمطهري،تکامل اجتماعي انسان.

[11] . حميد جاوداني شاهدين، پيشين.

[12] . همان.

[13] . بيانات مقام معظم رهبري 21/5/71.

[14] همان، در ديدار با اساتيد و دانشجويان دانشگاه سمنان، 18/8/85.

[15] اصغر افتخاري و علي اکبر کمالي، رويکرد ديني در تهاجم فرهنگي.

[16] . زمر/17- 18.

[17] حميد جاوداني شاهدين، پيشين.

[18] . همان.

[19] . اعراف/ 27.

[20] . ناصر مکارم شيرازي و همکاران،تفسير نمونه.

[21] . علامه طباطبائي،تفسير الميزان، مترجم سيد محمدباقر موسوي همداني.

[22] . قائم مقامي.

[23] . جاوداني، پيشين.

[24] . وزارت آموزش و پرورش،آموزش پدافند غيرعامل.

[25] . يداله جواني، ناتوي فرهنگي و راههاي مقابله با آن.

[26] . علامه مجلسي، بحارالانوار، جلد 75، ص 269، ح109.

[27] . يونس/ 9.

[28] . حسين شاهد خطيبي، تهاجم فرهنگي، فصل هفتم، به نقل از سايت ليله القدر.

[29] . آل عمران/ 104.

[30] . مقام معظم رهبري، در ديدار علماء و روحانيون، 7/5/71.

[31] . علامه مجلسي، بحارالانوار، ج 5، ص 198، ح19.

[32] . همان، ج 70، ص 246، ح4.


Rss Services Print  - (5 Body)  Visitor Count: 486
Add Comments
Name:
Email:  
User Comments:
کد امنیتی: تصویر امنیتیتغییر عکس
تصاوير برگزيده
پيشنهاد سردبير
*** ***
پوستر حديث

به مسئولين مدارس پيشنهاد مي شود از پوستر هاي اين بخش جهت چاپ و درج در تابلو هاي اطلاع رساني مدارس استفاده گردد . براي دريافت پوستر کليک کنيد

***

نشاني

تهران، ميدان بهارستان، خيابان
شهيد مصطفي خميني، خيابان
علامه شريف رضي، مدرسه
عالي شهيد مطهري،معاونت
آموزش متوسطه